Wil je begrijpen waarom juist de bouwers van AI om strengere regels vragen, terwijl ze zelf gewoon op de rem kunnen trappen? Sam Altman, Dario Amodei en Elon Musk zeggen inmiddels openlijk dat de AI-race moet vertragen. In deze aflevering van De Wekelijkse Post bekijkt Niels Post, marketingstrateeg voor IT-bedrijven, die oproep door twee strategische brillen: de speltheorie en de structuur van een markt. En hij laat zien waarom dezelfde mechanismen spelen bij elk IT-bedrijf dat met nieuwe eisen te maken krijgt.

Kort samengevat: een regel die formeel voor iedereen hetzelfde is, pakt economisch heel verschillend uit. Strengere veiligheidsregels verhogen de toetredingsdrempel van een markt en beschermen daarmee de spelers die al groot zijn. Oprechte veiligheidszorgen en strategisch voordeel kunnen dus prima naast elkaar bestaan. Wie die dynamiek vroeg herkent, in de AI-sector of in zijn eigen markt, kan er strategisch op anticiperen.

Drie AI-kopstukken vragen om vertraging, niemand remt

Het FD meldde dat OpenAI overweegt om de ontwikkeling van geavanceerde AI-systemen af te remmen; Sam Altman zou dat intern hebben besproken. Hoofdwetenschapper Jakub Pachocki waarschuwde dat AI-bedrijven hun ontwikkeling mogelijk onderling moeten afstemmen en tijdelijk moeten vertragen. Daarna ging het snel: Anthropic-topman Dario Amodei riep de grote AI-bedrijven publiekelijk op om het tempo van de meest geavanceerde modellen te verlagen, Altman schaarde zich daarachter en ook Elon Musk zegt dat Amodei gelijk heeft.

Drie prominente spelers zeggen dus dat het langzamer moet, en de zorgen komen rechtstreeks uit de bedrijven die zelf vooroplopen. Tegelijkertijd investeren OpenAI, Anthropic, Google, Meta en anderen enorme bedragen in nieuwe modellen, meer rekenkracht en betere capaciteiten. Dat roept een simpele vraag op: als de mensen die deze technologie bouwen zeggen dat vertragen verstandig is, waarom doen ze het dan niet gewoon?

Waarom vertragen zo moeilijk is: het prisoner’s dilemma

Het antwoord zit in de speltheorie. In het klassieke prisoner’s dilemma worden twee verdachten apart verhoord en kunnen ze niet overleggen. Zwijgen ze allebei, dan krijgen ze een lichte straf. Verraadt de een en zwijgt de ander, dan gaat de verrader vrijuit en krijgt de zwijger de zwaarste straf. Verraden ze elkaar allebei, dan krijgen ze een flinke straf. Samen zijn ze het beste af als ze zwijgen. Maar wie door de ogen van een van de twee kijkt, ziet dat praten in elk scenario de zwaarste straf ontloopt. En omdat dat voor beiden geldt, verraden ze elkaar. Twee volkomen rationele keuzes leiden zo tot een uitkomst die voor allebei slechter is.

Precies dat mechanisme speelt nu tussen de frontier-AI-bedrijven. Vertragen OpenAI en Anthropic allebei, dan behouden ze hun relatieve positie en ontstaat er tijd om veiligheidsproblemen op te lossen. Vertraagt OpenAI terwijl Anthropic doorgaat, dan raakt OpenAI technologisch achterop en bouwt Anthropic een voorsprong op met nieuwe modellen en klanten. Andersom geldt hetzelfde. Ook als beide bedrijven vertragen verstandig vinden, blijft er voor ieder afzonderlijk een sterke prikkel om door te gaan.

Dat is het probleem dat Amodei probeert op te lossen met gezamenlijke afspraken over veiligheidsprotocollen, incidentrapportage en toezicht. Zulke afspraken werken alleen als iedereen meedoet. Zodra een partij toch sneller gaat, ontstaat dezelfde prikkel bij de rest. Altman en Musk steunen de oproep, maar daarmee zijn Google, Meta en de andere labs nog niet gebonden.

Wie profiteert van strengere regels?

Gezamenlijke veiligheidsregels kunnen helpen: als ieder lab aan dezelfde normen moet voldoen, kan niemand sneller gaan door veiligheidsstappen over te slaan. Dat haalt een deel van de prikkel uit de race. Maar zo’n oplossing verandert ook de concurrentiestructuur van de markt, en daar is David Sacks, co-host van de All-In-podcast en voormalig AI-tsaar van de Amerikaanse regering, kritisch over. Volgens hem gebruiken grote labs de angst rond AI-risico’s om strengere regulering te bevorderen. Zware regelgeving pakt vooral gunstig uit voor de bedrijven die al groot zijn, terwijl nieuwe toetreders en open-source-modellen in de knel komen.

Toetredingsdrempels bepalen de kracht van je positie

Daarmee kom je bij een klassieke strategische vraag: wat bepaalt hoe sterk de positie van bedrijven in een markt is? Een beproefde analyse kijkt naar vijf concurrentiekrachten: de rivaliteit tussen bestaande spelers, de macht van leveranciers, de macht van klanten, de dreiging van substituten en de dreiging van nieuwe toetreders. Voor dit verhaal is die laatste het belangrijkst. Hoe moeilijker en duurder het is om een markt binnen te komen, hoe sterker de positie van wie er al zit.

Bij frontier AI zijn de drempels al torenhoog: uitzonderlijk talent, toegang tot enorme rekenkracht en heel veel kapitaal. Daar komen nu stevige veiligheids- en compliance-eisen bij. De grote labs hebben daar al gespecialiseerde teams en processen voor. Een nieuwe speler moet die kennis, processen en mankracht nog opbouwen voordat hij serieus kan concurreren. Een regel kan dus formeel voor iedereen gelijk zijn en economisch heel verschillend uitpakken. Zo krijgen veiligheidsregels direct invloed op de structuur van de markt.

En zelfs als de Amerikaanse labs onderling tot afspraken komen, verdwijnt het dilemma niet. Het verschuift naar een hoger niveau: Amodei wijst inmiddels expliciet op de concurrentie met China. Remmen Amerikaanse labs af terwijl Chinese labs doorgaan, dan verliest de VS terrein. Internationale afspraken worden daardoor lastiger, omdat landen ook hun eigen economische en strategische positie beschermen.

Wat jouw IT-bedrijf hiervan leert

Voor de meeste bedrijven speelt dit op kleinere schaal precies zo. Denk aan nieuwe security-eisen, certificeringen, aanbestedingsvoorwaarden of duurzaamheidsregels. Zulke veranderingen bepalen welke leveranciers nog mogen meedoen, welke kennis je in huis moet hebben en welke investeringen noodzakelijk worden. Vier stappen om daar strategisch mee om te gaan:

  1. Zie nieuwe eisen als een marktsignaal, niet alleen als kostenpost. Elke aangescherpte eis verandert wie er nog mee mag doen.
  2. Bepaal aan welke kant je staat. Voor gevestigde spelers is het een kans om aanbod en positionering aan te scherpen; voor toetreders wordt de markt lastiger bereikbaar.
  3. Maak je compliance en kennis een aantoonbaar voordeel. Zeggen dat je aan de eisen voldoet kan iedereen; laten zien wat het je klant oplevert, onderscheidt.
  4. Anticipeer vroeg. Wie de ontwikkeling ziet aankomen, kiest zijn positie voordat de markt hem oplegt.

Bekijk de video hierboven voor de volledige uitwerking en de voorbeelden. Wil je weten hoe jouw propositie en positionering ervoor staan nu de eisen in jouw markt verschuiven? Met de Growth Scan brengen we dat in kaart.